สินค้า 1


การท่องเที่ยวเป็นอุตสาหกรรมที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมไทยเป็นอย่างมาก ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 10 ยุทธศาสตร์การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจให้สมดุลและยั่งยืน ด้วยการปรับโครงสร้างภาคบริการให้เป็นแหล่งรายได้หลักของประเทศ โดยพัฒนาการท่องเที่ยวไทยให้เป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวทางธรรมชาติและวัฒนธรรมของภูมิภาคบนฐานความโดดเด่นและหลากหลายของทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรมและความเป็นไทย โดยการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และองค์กรชุมชนในท้องถิ่น รวมถึงสนับสนุนการรวมกลุ่มของชุมชนในรูปแบบต่างๆ  
 
การท่องเที่ยวได้รับการพัฒนาจากภาครัฐมากมายและถือเป็นนโยบายหลักในการพัฒนาประเทศไทย แต่ท่านเคยได้ยินเรื่องของการพัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่างบ้างมั้ย ... น่าจะเป็นกระแสที่เราไม่ค่อยได้ยินเท่าไร  
 
ภาคเหนือตอนล่างประกอบด้วย 6 จังหวัด ได้แก่อุตรดิตถ์ พิษณุโลก ตาก กำแพงเพชร สุโขทัย และเพชรบูรณ์ การท่องเที่ยวกระแสหลักของภาคเหนือตอนล่างอาจไม่ได้รับความนิยมมากนักหากเพียงแต่ “การท่องเที่ยวโดยชุมชน” จะเป็นมิติใหม่ของการพัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง โดยใช้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชน พัฒนาคนให้มีศักยภาพจัดการในหลายๆเรื่องในชุมชนได้  
 
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น โดยสถาบันการท่องเที่ยวโดยชุมชน และคณาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฎพิบูลสงคราม จ.พิษณุโลก ได้ให้การสนับสนุนชุมชนให้สามารถจัดการท่องเที่ยวได้ด้วยคนในชุมชนเอง ผ่านเครื่องมือ “งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น”  
 
โดยเริ่มจากการดำเนินงานของโครงการวิจัยเรื่อง โครงการการประมวลองค์ความรู้สถานภาพและสถานการณ์การท่องเที่ยวโดยชุมชน ในเขตภาคเหนือตอนล่าง โดย ดร.ศุภลักษณ์ วิริยะสุมน และคณะ พบว่า พื้นที่ภาคเหนือตอนล่างมีศักยภาพในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน มีชุมชนที่สามารถจัดการท่องเที่ยวได้เอง ทั้งที่ได้รับการสนับสนุนจาก สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท่องถิ่น และได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานอื่นๆ ในพื้นที่ เนื่องจากปัจจุบันกระแสการท่องเที่ยวโดยชุมชนนั้นเป็นที่นิยมในพื้นที่ชุมชนทั่วไปที่มีศักยภาพด้านการท่องเที่ยว ซึ่งชุมชนบางแห่งยังไม่มีกระบวนการเตรียมความพร้อมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวที่จะเข้าไปสู่ชุมชน ทำเกิดผลกระทบเกิดขึ้นจากการท่องเที่ยว งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกของชุมชนที่จะใช้เป็นเครื่องมือในการเตรียมความพร้อมชุมชน ตั้งหลักและตั้งรับกับสถานการณ์การท่องเที่ยวที่กำลังเข้าสู่ชุมชนต่างๆ ในเขตภาคเหนือตอนล่าง  
 
จากการสนับสนุนของ สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น ที่ผ่านมา มีการสนับสนุนชุมชนใช้กระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน จำนวน 2 โครงการวิจัย ได้แก่การมีส่วนร่วมในการจัดการท่องเที่ยวร่วมกันระหว่างอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง และชุมชนหนองแม่นา อำเภอเขาค้อ จังหวัดเพชรบูรณ์ และ โครงการวิจัยเรื่อง การศึกษาศักยภาพการท่องเที่ยวโดยชุมชน บ้านแก่งเกาะใหญ่ อำเภอขาณุวรลักษณบุรี จังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งทั้งสองโครงการได้ดำเนินการแล้วเสร็จแล้ว และปัจจุบันในเดือนตุลาคม 2551 นี้ สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น โดย สถาบันการท่องเที่ยวโดยชุมชน ได้สนับสนุนชุมชนจัดการท่องเที่ยวในพื้นที่ จ.พิษณุโลก และ จ.เพชรบูรณ์ เพิ่มอีก 2โครงการวิจัย ได้แก่ โครงการวิจัยเรื่องการศึกษาศักยภาพ การท่องเที่ยวโดยชุมชนมีส่วนร่วม บ้านร่องกล้าตำบลเนินเพิ่ม อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก และ โครงการวิจัยเรื่องรูปแบบการบริหารจัดการ การท่องเที่ยวโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนภูทับเบิก ต.วังบาลอ.หล่มเก่า จ.เพชรบูรณ์ ซึ่งทั้งสองโครงการมีลักษณะการดำเนินงานของทีมวิจัยที่เป็นชาวบ้านล้วนและเป็นชาติพันธุ์ม้ง ทั้งสองชุมชนซึ่งงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนับว่าเป็นงานใหม่ที่ชาวบ้านยังไม่รู้จักและยังไม่มีประสบการณ์ การดำเนิน งานของโครงการวิจัยดังกล่าวจึงจำเป็นต้องมีพี่เลี้ยงในการสนับสนุนให้ชุมชนเรียนรู้กระบวนการ วิจัยเพื่อท้องถิ่น และสามารถจัดการการท่องเที่ยวได้ด้วยชุมชนเองตามเป้าประสงค์ของโครงการวิจัย  
 
ดังนั้น สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นจึงให้การสนับสนุนคณาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฎพิบูลสงคราม จ.พิษณุโลกในการผลักดันให้เกิด ศูนย์การเรียนรู้ การท่องเที่ยวโดยชุมชน ภาคเหนือตอนล่าง โดยมุ่งเน้นการสนับสนุนให้ชุมชนได้ใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น เป็นเครื่องมือในการพัฒนาการท่องเที่ยวของชุมชนในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง โดยสร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันระหว่าง ชุมชนนักศึกษา และอาจารย์ ให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันในพื้นที่จริง  
 
ในช่วงเดือนตุลาคม ถึงเดือนธันวาคม 2552 ที่ผ่านมาได้มีการลงพื้นที่เพื่อพัฒนาโครงการวิจัยในพื้นที่ โดยพื้นที่ชุมชนภาคเหนือตอนล่างที่ได้เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการเรียนรู้ ผ่านเครื่องมือที่เรียกว่า งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ร่วมกันนั้น มี 2 เส้นทาง ได้แก่เส้นทางอำเภอเขาค้อ จังหวัดเพชรบูรณ์ ได้แก่ ชุมชนหนองแม่นาชุมชนสนสวยชุมชนมาตุลีและชุมชรนพัฒนวรพงษ์ อำเภอเข้าค้อ จังหวัดเพชรบูรณ์ และเส้นทางที่ 2 เส้นทาง อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก ได้แก่ชุมชนบ้านดงและชุมชนบ่อเกลือพันปี อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก นับว่าเป็นความพยายามใหม่ในการเปิดเส้นทาง การท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ใหม่ๆ เพื่อผลักดันเรื่องราวของการท่องเที่ยวโดยชุมชนให้เป็นมิติใหม่ของการพัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่างร่วมกันต่อไป    
 
สุภาวิณี  ทรงพรวาณิชย์



[Back]